Fandom

Sycowska Wiki

Franciszek Olszówka

353strony na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja6 Udostępnij

Osoba
Franciszek Olszówka

Franciszek Olszówka.jpg
Dane personalne
Data i miejsce urodzenia 3 grudnia 1923
Pisarzowice
Data i miejsce śmierci 8 lutego 1946
Pisarzowice
Imiona rodziców Augustyn Olszówka
Maria Wąsik
Wykształcenie
Pełnione funkcje
Inne dowódca oddziału partyzanckiego (1945-46)

Franciszek Olszówka (ps. Otto, ur. 3 grudnia 1923 w Pisarzowicach, zm. 8 lutego 1946 tamże) – dowódca oddziału partyzanckiego działającego na terenie powiatów pogranicza Dolnego Śląska (w tym w powiecie sycowskim) i Wielkopolski w okresie od maja 1945 do lutego 1946 roku.

Biografia Edytuj

Franciszek Józef Olszówka urodził się 3 grudnia 1923 roku w Pisarzowicach, położonych na północny-wschód od Sycowa jako syn powstańca wielkopolskiego Augustyna Olszówki i Marii Wąsik. 9 grudnia został ochrzczony w parafialnym kościele Świętej Trójcy w Marcinkach. Jego rodzina dzierżawiła majątek ziemski od księcia Gustava Birona. Po parcelacji przenieśli się na Górny Śląsk, gdzie Augustyn Olszówka pracował jako zarządca gospodarstw rolnych.

W 1939 roku Franciszek Olszówka opuścił dom rodzinny i zamieszkał ze swym wujem Alfredem Gólcz-Mende w Gierczycach w powiecie kępińskim. We wstępnym okresie wojny zarządzał gospodarstwem należącym do wuja. Mimo początkowego nieprzyjęcia volkslisty, przyjął ją po tym, jak został ujęty i aresztowany przez Niemców za kłusownictwo. W konsekwencji jej zaakceptowania został powołany do Wehrmachtu, jednakże w trakcie służby przygotowawczej w Brzegu zdezerterował. W tym samym czasie Alfred Gólcz-Mende został stracony przez gestapo w Częstochowie za kontakty z podziemiem.

Prawdopodobnie od jesieni 1943 roku Franciszek Olszówka zaczął ukrywać się w lasach. Wstąpił do niewielkiego oddziału partyzanckiego AK Koniczynka dowodzonego przez Jana Jeziornego Fryca. Olszówka kwaterował w bunkrze Modlin w lasach rychtalskich. Pod koniec okupacji hitlerowskiej działalność oddziału polegała na rozbrajaniu wycofujących się Niemców. Za taką działalność Franciszek Olszówka, rozkazem komendanta Okręgu Poznań AK podpułkownika Andrzeja Rzewuskiego Wojmira z 6 maja 1945 roku, został awansowany do stopnia kaprala.

Pod koniec stycznia 1945 roku Franciszek Olszówka, który przyjął w tym czasie pseudonim Otto, zaczął organizować ochotniczą milicję gromadzką w gminie Laski, której celem było utrzymywanie porządku na terenach opuszczonych przez wojska. W kwietniu 1945 roku Olszówka opuścił swój posterunek w Kuźnicy Trzcinickiej i osiadł w odziedziczonym po wuju majątku rolnym w Gierczycach. W obliczu represji komunistycznych w powiecie kępińskim Otto powrócił w czerwcu 1945 roku do konspiracji, tworząc oddział partyzancki. Decyzję o powrocie do lasu przyspieszył incydent w Drożkach, gdzie na zabawie tanecznej doszło do sprzeczki między Olszówką a żołnierzem Wojska Polskiego. Wojskowy dał się rozbroić, a Otto zbiegł z jego karabinem. Niedługo potem dowiedział się, że jest poszukiwany przez Urząd Bezpieczeństwa z Kępna.

Nowy oddział tworzyli młodzi ludzie, głównie dwudziestoparoletni oraz wywodzący się z chłopstwa – także dezerterzy z Milicji Obywatelskiej i Ludowego Wojska Polskiego. Oddział Otta stacjonował w powiecie kępińskim i został podporządkowany Wielkopolskiej Samodzielnej Grupie Ochotniczej Warta, która została rozwiązana w listopadzie 1945 roku. W tym samym miesiącu Franciszek Olszówka dokonał zabójstwa Tadeusza Tyrakowskiego Kordzika, co ostatecznie usamodzielniło grupę Otta. Do tego czasu oddział dokonywał sporadycznych akcji rekwizycyjnych i napadów na posterunki MO. Na przełomie października i listopada oddział zaczął się rozrastać, a jego działania prowadzone miały być także w sąsiednich powiatach.

24 września 1945 roku oddział Otta napadł na obóz jeńców niemieckich i byłych volksdeutschy w Skoruszewie, skąd uprowadził dwóch funkcjonariuszy kępińskiego UB, którzy wkrótce zostali rozstrzelani. W nocy z 4 na 5 października 1945 roku partyzanci dokonali pobicia członków Polskiej Partii Robotniczej w Trębaczowie. 21 września rozbito posterunek MO w Krzywiczynach, 9 i 26 października w Perzowie, w nocy z 25 na 26 października MO w Rychtalu, a 30 października MO w Laskach. Z Rychtalu uprowadzono gminnego referenta UB Szymona Jerzyka, którego następnie rozstrzelano. 10 września 1945 roku napadnięto na majątek w Rakowie, a na majàtek w Skoruszewie napadano wówczas trzykrotnie. 6 października napadnięto też na spółdzielnię w Kępnie, a dwa dni później na Komunalną Kasę Oszczędności. W połowie października 1945 roku oddział Otta dopuścił się egzekucji dwunastu osób pochodzenia niemieckiego w lasach komorzyńskich.

Od sierpnia 1945 roku Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Kępnie rozpoczął działania w celu rozbicia oddziału. 24 i 25 sierpnia 1945 roku funkcjonariusze UB zlikwidowali jeden z bunkrów w lasach niedaleko Piotrówki. Z kolei na początku października aresztowano szesnaście osób podczas obławy na partyzantów w gminie Laski. Po wydaniu rozporządzenia przez kierownika WUBP w Poznaniu rozpoczęto działania agenturalne, mające na celu rozpracowanie oddziału. Mimo to oddział pozostał nieuchwytny, gdyż sam posiadał własną siatkę wywiadowczą.

Dzięki informacjom przekazanym przez współpracownika oddziału – Kazimierza Gruszkę, funkcjonariusza UB w Kępnie, oddział dokonał 19 października 1945 zabójstwa kierownika UB podporucznika Kazimierza Hetmana i jego podwładnego sierżanta Mariana Tarki. W odwecie funkcjonariusze kępińskiego UB aresztowali właścicieli i gości lokalu, w którym doszło do morderstwa. W nocy z 19 na 20 października 1945 roku dokonano egzekucji ludzi podejrzanych o współpracę z podziemiem (tzw. krwawa noc kępińska). Kolejną brawurową akcję na PUBP w Kępnie oddział Franciszka Olszówki dokonał w nocy z 22 na 23 listopada 1945 roku. W jej wyniku zabito osiem osób, cztery zostały ranne, a siedziba urzędu została zdemolowana i podpalona. Akcja ta doprowadziła do poważnej mobilizacji sił bezpieczeństwa i wojska. Rozpoczęto też podejmowanie działań odwetowych. 26 listopada przeprowadzono akcję w miejscowości Marianka Siemińska, gdzie aresztowano jedenaście osób podejrzanych o współpracę z Ottem. Działania UB prowadziły do stopniowego wypierania partyzantów z powiatów kępińskiego i kluczborskiego.

W grudniu 1945 roku oddział działał na szerszą skalę w zachodniej części powiatu wieluńskiego. 29 listopada 1945 roku grupa Otta wkroczyła do Bolesławca, gdzie zajęła posterunek MO, dokonała rekwizycji w spółdzielni i zamordowała żydowską rodzinę Kohn. Dokonano też egzekucji wójta gminy, trzech Żydów, a także trzech Polaków, którzy mieli dopuścić się rabunków. 14 grudnia 1945 roku w podobny sposób zajęto Lututów i udano się do Wieruszowa. 17 grudnia w Dobrymgościu, prawdopodobnie w wyniku donosu, doszło do potyczki z oddziałami komunistycznymi, co skutkowało rozbiciem oddziału na dwie grupy. Oddział Rudego pozostał w powiecie wieluńskim, a Olszówka powrócił w okolice Kępna i Sycowa. Otto rozpoczął też działania przeciwko osobom, które mogły donieść na oddział. 8 stycznia 1946 roku grupa pod jego dowództwem dokonała morderstwa trzech kobiet w Kuźnicy Skakawskiej. Dzień później rozbito posterunek MO w Rychtalu i dokonano tam tortur byłej współpracowniczki Otta – Janiny Szymańskiej. Z kolei oddział Rudego rozbił posterunek MO w Głuszynie w powiecie kluczborskim i dołączył do sił Olszówki w Rychtalu. Po akcji w Rychtalu kontakt między oboma dowódcami utrzymywany był za pomocą łączników.

Od końca stycznia Franciszek Olszówka działał w okolicach rodzinnych Pisarzowic. 4 lutego 1946 roku rozbił posterunek MO w Kobylej Górze i przeprowadził rekwizycję urzędu gminy. Z kolei 7 lutego grupa Otta starła się z oddziałami Milicji Obywatelskiej z Sycowa, w wyniku której zastrzelono trzech milicjantów: Zygmunta Pałczyńskiego, Stefana Skoczylasa i Stefana Włodarczyka. Wydarzenie to spowodowało mobilizację sił bezpieczeństwa w województwie wrocławskim i poznańskim w celu rozbicia oddziału. 8 lutego 1946 roku, w wyniku zdrady łącznika Edwarda Jeziornego Lisa, Franciszek Olszówka wraz z swoim oddziałem wpadł w zasadzkę zorganizowaną przez UB i MO z Sycowa i został zastrzelony przez majora Jakuba Jonasa z Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego z Oleśnicy. Pozostałej części oddziału pozwolono się wydostać z zasadzki, a zwłoki Otta przewieziono do siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu, gdzie je zidentyfikowano i prawdopodobnie 14 lutego 1946 roku pochowano w grobie nr 1244 na polu 77 Cmentarza Osobowickiego. Mimo poszukiwań prowadzonych przez wrocławski Instytut Pamięci Narodowej, prochy Olszówki nie zostały dotąd odnalezione.

Źródła Edytuj

Bibliografia Edytuj

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki